Brein en concentratie: wat steelt onze aandacht en hoe krijgen we die terug?

Voelt het in uw hoofd alsof er een bijenkorf zoemt, springt u van de ene taak naar de andere en lukt het niet om u ergens echt volledig op te richten? U bent niet de enige. Concentreren wordt tegenwoordig steeds lastiger. Het is eigenlijk een vaardigheid die we bewust moeten beschermen en ontwikkelen. Hoe krijgt u er weer grip op?

Uit overbelaste aandacht haalt u niet nog meer

Er wordt vaak gezegd dat we onze aandacht verliezen. Maar onze hersenen zijn niet minder krachtig dan vroeger. We leven alleen in een omgeving die zo is ontworpen dat ze onze aandacht voortdurend en hardnekkig afleidt.

De moderne digitale wereld:

• dwingt ons voortdurend tussen prikkels te schakelen,

• overbelast de hersenen,

• beloont ons met makkelijk toegankelijke doses “goedkope” dopamine.

Maar natuurlijk zijn niet alleen schermen, internet en sociale media de oorzaak. Ook de offline wereld wordt steeds sneller en stelt hogere eisen aan ons. Velen van ons hebben daardoor het gevoel dat we meer moeten doen, meer rollen moeten vervullen, ons voortdurend moeten ontwikkelen en overal van op de hoogte moeten zijn. Geen wonder dat het brein dan begint te protesteren…

De 5 meest voorkomende “aandachtsdieven”

1. Voortdurend schakelen (multitasking)

Het brein kan niet meerdere veeleisende taken tegelijk uitvoeren. (Echt niet, ook het vrouwelijke niet.) In werkelijkheid schakelt het alleen snel tussen taken. En elke wisseling kost energie. Het resultaat is lagere productiviteit, meer fouten en mentale vermoeidheid.

Een meta-analyse uit 2025 laat bijvoorbeeld zien dat storende prikkels uit de digitale omgeving het concentratievermogen en tekstbegrip aanzienlijk verslechteren. Tijdens een vergadering e-mails beantwoorden of tijdens het werk video’s kijken is dus niet bepaald een goed idee.

2. Digitale afleiding en meldingen

Elke piep van uw telefoon of melding van een nieuwe e-mail steelt even een stukje van uw aandacht. Frequente onderbrekingen verhogen volgens onderzoek de mentale belasting en maken het moeilijker om terug te keren naar diep, geconcentreerd werk. Bovendien past het brein zich geleidelijk aan korte prikkels aan, waardoor we geduld en doorzettingsvermogen voor diepere concentratie verliezen.

Vaak helpt zelfs de stille modus niet. Ons hoofd reageert al op het simpele feit dat de telefoon binnen handbereik ligt – en heeft de neiging de aandacht steeds weer te versnipperen, te controleren wat er nieuw is, of zichzelf een “shot” van makkelijk beschikbaar plezier te geven.

3. Snelle dopaminebeloning

Sociale media werken volgens een eenvoudig, bijna instinctief principe: snelle dopamine (beloning) → verlangen naar nóg een goed gevoel → verder scrollen (wat uiteindelijk allang niet meer zoveel plezier geeft).

Met andere woorden: Bij elk bericht, elke melding, elk succes in een game of elke interessante post die we op sociale media zien, komt er in de hersenen een grote dosis dopamine vrij – een neurotransmitter die samenhangt met motivatie en beloning. Dankzij neuroplasticiteit went ons brein daar heel gemakkelijk aan. En het wil meer.

Op de lange termijn kan dat ertoe leiden dat:

• de tolerantie voor “verveling” afneemt,

• de behoefte aan voortdurende stimulatie toeneemt,

• het vermogen om zich op moeilijkere taken te concentreren verslechtert.

4. Slaaptekort

Dit is de absolute basis. Zonder kwalitatieve slaap en herstel draaien de hersenen (en dus ook uw aandacht) simpelweg maar op halve kracht.

Slaap helpt ons stress te verwerken, stimuleert creativiteit en probleemoplossend vermogen en heeft een grote invloed op concentratie en leren. Een tekort eraan verslechtert juist de aandacht, vermindert het werkgeheugen, vertraagt reacties en verlaagt onze frustratietolerantie, dus onze weerstand tegen dingen die ons irriteren en stress geven.

5. Chronische stress

Bij stress stijgt het cortisolniveau – het stresshormoon dat ons hele lichaam in staat van paraatheid houdt, zodat het met gevaar of een andere uitdagende situatie kan omgaan. Dat is helemaal normaal en wenselijk. Na dit “alarm” zou het niveau van stresshormonen echter weer moeten dalen. En dat gebeurt bij chronische stress niet.

Langdurig verhoogd cortisol verslechtert vervolgens opnieuw de concentratie, verzwakt het geheugen en vergroot mentale onrust en versnippering.

De omgeving hebben we niet in de hand, gewoonten wel

Het probleem zit dus vaak niet in de capaciteit van het brein of in een gebrek aan wilskracht, maar in de omgeving en onze gewoonten. Een mogelijke oplossing zou zijn om alle technologie volledig af te zweren en in afzondering in het bos te gaan wonen. Maar dat is voor de meesten van ons niet realistisch. We zullen dus moeten leren omgaan met deze digitale jungle.

Hoe kunt u zich beter concentreren?

1. Beperk afleiding zoveel mogelijk

Zet meldingen uit en leg uw telefoon idealiter buiten handbereik. Als u hem nodig hebt voor uw werk, probeer dan in elk geval de grootste afleiders uit te schakelen – meestal sociale media. (U kunt bijvoorbeeld een app proberen die sociale media op bepaalde momenten van de dag blokkeert.)

Maar zelfs een ongestoord brein kan zich niet non-stop concentreren. Werk daarom in blokken (bijvoorbeeld 60–90 minuten) en neem daarna even pauze. Rek uw lichaam uit en geef uw hoofd rust.

2. Train uw aandacht

Net als spieren is ook aandacht trainbaar. Heel geschikt zijn daarvoor activiteiten die u helemaal meenemen en uw focus op een natuurlijke manier in één richting sturen. Laat echter liever niets aan het toeval over en zoek ook bewust momenten op voor langere concentratie – bijvoorbeeld doorlopend lezen of schrijven (van eigen gedachten, brieven, verhalen…).

3. Gun uw brein “verveling”

Training kan niet zonder herstel. Gun uzelf daarom regelmatig momenten waarop u niets van uw brein vraagt. Kijk naar het groen, maak een wandeling zonder muziek of podcast in uw oren, of kies voor een vorm van ontspanning die bij u past.

4. Werk met uw energie

Concentratie draait niet alleen om discipline, maar ook om biologie. Een betere mentale conditie wordt ondersteund door de basisprincipes van een gezonde levensstijl:

• Kwalitatieve slaap – het brein heeft eenvoudigweg rust nodig om goed te kunnen presteren.

• Stabiele bloedsuikerspiegel – een onevenwichtig voedingspatroon en onregelmatig eten kunnen schommelingen in de bloedglucose veroorzaken, en daarmee ook schommelingen in energie en concentratievermogen.

• Regelmatige beweging – lichamelijke activiteit ondersteunt de gezondheid van lichaam en brein. Ze verbetert de doorbloeding en ondersteunt neuroplasticiteit.

5. Ondersteun uw brein met de juiste voedingsstoffen

Vermijd te veel koffie en energiedrankjes – die geven u misschien even een boost, maar de snel verkregen energie zakt ook weer snel weg. Voor dit doel kan bijvoorbeeld groene thee (vooral Japanse matcha tea) geschikter zijn, omdat die stimulerende stoffen bevat met een geleidelijker effect.

Om het verlangen naar “schermdopamine” te verminderen, verhoogt u het gebruik van voeding rijk aan de aminozuren tyrosine en fenylalanine, die het lichaam gebruikt voor de aanmaak van dopamine. Denk aan kwalitatieve chocolade, melk, eieren of pompoen- en sesamzaad.

---

Wist u dat…

…de goede werking van het zenuwstelsel, het energieniveau en het vermogen om u te concentreren ook afhangen van de beschikbaarheid van belangrijke voedingsstoffen?

Het is bijvoorbeeld zinvol om aandacht te besteden aan:

• vitaminen B6, B9 en B12, die bijdragen aan de vermindering van vermoeidheid. Vitamine B6 vinden we in bananen, aardappelen of gevogelte, B9 in peulvruchten en bladgroenten, terwijl B12 bijna uitsluitend voorkomt in dierlijke producten (vlees, lever, eieren, melk).

• fosfolipiden (fosfatidylserine en fosfatidylcholine), die deel uitmaken van de celmembranen van neuronen. Tot de rijkste bronnen behoren eidooiers, orgaanvlees, soja en andere peulvruchten.

• uridine en L-taurine. Ze spelen een rol bij een goede neurotransmissie (de overdracht van informatie tussen zenuwcellen). Taurine komt van nature voor in vlees en zeevruchten, uridine bijvoorbeeld in gist, bier of broccoli.

Een uitgebalanceerde combinatie van deze stoffen vindt u ook in het supplement MindBoost, dat is ontwikkeld ter ondersteuning van concentratie, mentale energie en cognitieve functies – vooral in perioden van hogere mentale belasting.

---

Wat kunt u hieruit meenemen?

We zijn ons concentratievermogen niet kwijtgeraakt, maar we leven in een tijd en omgeving die onze aandacht systematisch versnipperen. Daarom moeten we ons aanpassen aan de nieuwe omstandigheden – door afleiders bewust te beperken, gewoonten te veranderen en ons brein gericht te ondersteunen.

En omdat een brede aanpak meestal ook brede resultaten oplevert, is de kans groot dat we zo niet alleen onze concentratie verbeteren, maar ook onze prestaties, de kwaliteit van ons werk en onze algehele levenskwaliteit.

Bronnen:

• https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2025.1671214

• https://arxiv.org/abs/2405.06478

• https://arxiv.org/abs/2603.10025

• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28651658/

• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35359912/

• https://www.researchgate.net/publication/373513718_Effect_of_Oral_Nutrition_Supplementation_ONS_contains_phosphatidylserine_choline_and_uridine_on_cognitive_function_and_quantitative_electroencephalography_in_elderly_patients_with_mild_and_moderate_de